پس از کودتای 1332، پرده آهنینی به دور حوزه سیاست ایران کشیده شد. با این کودتا، همچنین پرده آهنینی در برابر دیدگان دانشمندان علوم اجتماعی کشیده شد. در دوره پیشین، آنها می توانستند از سطح ظواهر سیاسی فراتر بروند و واقعیت های درونی جامعه به ویژه اختلاف های قومی و طبقاتی آن را به دقت بررسی کنند. اما در دوره پس از کودتا آنها تنها اجازه نگاه کردن به چیزهایی را داشتند که مقامات می خواستند آشکار شود.

این پرده آهنین شاید تنش های اجتماعی و مخالفت های سازمان یافته را پنهان کرده بود، اما بی گمان در نابودی و محو آنها ناکام ماند. بر عکس، این تنش های اجتماعی تداوم یافت و به نقطه انفجار خود رسید، چرا که مخالفان با وجود نظارت شدید پلیسی بر زندگی خود راه خود را ادامه دادند تا اندیشه ها و عقاید جدید و شیوه های نوین عملی کردن آنها را پبدا کنند.

گرچه به جز رکود روشنفکری، ستایش بی پایان پادشاهی و پیروی کورکورانه از غرب چیز دیگری در رسانه های در دست حکومت پیدا نمیشد، بررسی مطبوعات زنده زیرزمینی، نسل جوانی از روشنفکران را نشان میداد که با موفقیت سرگرم طرح و تدوین اندیشه های جدیدی بودند که آنها را با فرهنگ شیعی خود هماهنگ کرد. به نظریات و تاکتیک های پیشینیان توجه می کردند، در واقع این سرکوب و خفقان بیست و پنج ساله طبقه روشنفکر جدیدی به بار آورد که نظریاتی بسیار تندروتر ارائه کردند. همچنین، آشتی ناپذیری انقلاب، که سرانجام به نابودی رژیم شاهنشاهی منجر شد تا حدودی متاثر از دیدگاه این نسل جدید بود.

قیام 15 خرداد 1342 بر طبق برنامه و با تصمیم قبلی گروه ها نبود اما برخوردی که رژیم حاکم با آن کرد و کشتاری که انجام گرفت خود به خود بسیاری از افراد هم عقیده را به هم نزدیک ساخت و آنها را به گروه بندی وادار نمود تا نظم و ترتیبی در کار پیدا نمایند. در تهران و بسیاری از شهرها کم کم جلسات چند نفری پیدا شد که اخبار را به هم می دادند، تراکت و اعلامیه ها را پخش می کردند و یا نظم و اداره جلسات وسیع تر و عمومی را بر عهده می گرفتند. این گروه ها تمام اقشار جامعه را در بر می گرفت.

سازمان امنیت و پلیس برای پیدا کردن اعضای گروه ها فعالیت زیادی می کردند، گاهی شناسایی هایی می نمودند و افرادی را بازداشت می ساختند اما چون فعالیت این افراد بارز و مشخص نبود و از طرفی در اصل جنبه مذهبی داشت و مردم آنها را حمایت می کردند توفیق مامورین امنیتی زیاد نبود و هرگاه هم فردی یا افرادی دستگیر می شدند بقیه، گروه دیگری تشکیل می دادند. بطور کلی در این دوره جمعیت های مذهبی موفق تر بودند و برای رژیم هم درهم کوبیدن آنها ساده نبود.

منبع: تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوران پهلوی – دکتر علیرضا امینی

.......................................................

پ.ن1: موارد پررنگ (بولد) شده مواردیست که با کمی اغماض می تواند وصف حال شرایط کنونی باشد.

پ.ن2: برای درک بهتر مطلب، کلمات آبی رنگ را با مصادیق امروزی آن جایگزین کنید!

پ.ن3: تشخیص مصداق با خودتان!!

درباره حوادث 15 خرداد، کتاب ها نوشته شد، از جریان مقابله مردم با توپ و تانک و مسلسل، از تعداد کسانی که جان باختند و گروهی که مصدوم و مجروح شدند، آمارهای متفاوت انتشار یافته است. اما هر چه بود و هر چه شد، مبارزه ای عظیم و آشکار در برابر تهاجم دیکتاتوری بود. این که نوشتند، این تظاهرات ظرف 24 ساعت سرکوب شد و سران و سرشناسان در گروه های مختلف، اسیر دژخیمان شاه در ساواک شدند، یک روی مسئله است. روی دیگر آن در حقیقت حصاری بود که شکسته شد. حصار مصونیت شاه از حمله مستقیم، اگر چه بهای آن گزاف بود: فرزندان رشیدی از طبقات مردم در این درگیری جان خود را از دست دادند، اما آنچه برای مردم حاصل شد، گرانبهاتر از آن بود که رژیم در تصور داشت.

قیام 15 خرداد، صرفا یک قیام مذهبی، محافظه کارانه، رادیکال و یا دموکراتیک نبود. قیام علیه رژیم و شخص محمدرضا شاه بود و همه گرایش های سیاسی و مذهبی را در بر می گرفت. قیام کنندگان، بازاریان، کسبه، دست فروشان، دانشجویان و دانش آموزان بودند. ضدیت با استبداد، عامل وحدت و حرکت قیام کنندگان محسوب میشد.

15 خرداد نشان داد بهترین قوه محرکه، در متن ایران وجود دارد که می تواند با استقلال عمل نماید و بر خلاف تصور گروهها، احتیاج به پشتیبانی خارج ندارد. این جنبش درست در زمانی صورت گرفت که همسایه شمالی ایران، یعنی ابرقدرت شوروی (روسیه فعلی) پس از مدتی روابط تیره با دولت ایران سازش کرده و او را در اقدامات، اصلاحات و انقلاب سفید تایید می کرد و پشتیبانی می نمود. هیات حاکمه و حامیان غربی آنها هم که شاه نماینده و اجرا کننده برنامه آنان بود مستقیما زیر ضربه 15 خرداد قرار داشتند. بنابراین، 15 خرداد مظهر یک استقلال واقعی بود که ملت قرن ها به دنبال آن می گشت.

منبع: تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوران پهلوی-دکتر علیرضا امینی

..................................................................................

پ.ن1: موارد پررنگ (بولد) شده مواردیست که با کمی اغماض می تواند وصف حال شرایط کنونی باشد.

پ.ن2: برای درک بهتر مطلب، کلمات آبی رنگ را با مصادیق امروزی آن جایگزین کنید!

پ.ن3: تشخیص مصداق با خودتان!!